Noord Holland
In de VOC/WIC tijd (17/18e eeuw) en de daaropvolgende koloniale periode speelden planten een centrale rol in de relatie tussen Nederland en overzeese gebieden zoals Suriname.
Tegelijkertijd rustte deze plantage-economie op het werk van tot slaaf gemaakte mensen en op de kennis van inheemse gemeenschappen.
De welvaart in Nederland was mede gebaseerd op de handel in producten van planten zoals suiker, tabak, koffie, cacao, katoen, specerijen en indigo.
Die kennis was essentieel voor het verbouwen van tropische gewassen, maar bleef lange tijd onderbelicht.
Naast de plantage-economie zijn in die tijd veel wilde planten van Suriname in beeld gebracht door bekende
en minder bekende botanische kunstenaars die ook gebruik moeten hebben gemaakt van inheemse kennis.
Deel 1: Getekende & geschilderde planten
HENDRIK ADRIAAN VAN REDE TOT DRAKENSTEIN 1636 -1703
***
Uitvoering: november 2026 - januari 2027
Uiterlijk eind september is duidelijk waar en wanneer we aan de slag gaan met dit botanisch topstuk.
Abonneer je op de nieuwsbrief om op de hoogte te blijven.
CRISPIJN VAN DE PASSE DE JONGE 1549 - 1670
***
Uitvoering: februari 2027 - maart 2027
Uiterlijk eind november is duidelijk waar en wanneer we aan de slag gaan met dit botanisch topstuk.
AGNES (AGNETA)
BLOCK 1629 - 1704
***
Uitvoering: april 2027
Berthe Hoola van Nooten 1817 - 1892
Berthe Hoola van Nooten was een Utrechtse botanisch kunstenaar met een scherp oog voor kleur en vorm. In 1856 vertrok Berthe, op uitnodiging van haar broer, naar Batavia (het huidige Jakarta), waar zij onderwijs gaf aan kinderen in wat tot 1945 bekend stond als Nederlands-Indië.
Op verzoek van de directie van ’s Lands Plantentuin in Buitenzorg (nu Kebun Raya Bogor), ten zuiden van Batavia, kreeg zij in 1860 de opdracht om bloemen en planten te tekenen.
In die periode begon Hoola van Nooten aan de botanische illustraties die zouden uitmonden in haar beroemde werk Fleurs, Fruits et Feuillages Choisis de L’Île de Java, Peints d’après Nature, 1863.
Het paleis in Buitenzorg was destijds de residentie van de gouverneur-generaal van Nederlands-Indië. In 1817 had het Nederlands-Indische gouvernement, direct naast de paleistuin, ’s Lands Plantentuin opgericht - een koloniale proeftuin. De eerste directeur, de botanicus Caspar Georg Carl Reinwardt, bracht er in vijf jaar tijd meer dan negenhonderd verschillende plantensoorten bijeen.
Met haar verfijnde observatievermogen wist Hoola van Nooten
veertig exotische planten te vereeuwigen in levendige kleuren.
Boek: Fleurs, Fruits et Feuillages Choisis de L’Île de Java, Peints d’après Nature, 1863.
Hendrick Adriaan van Reede tot Drakenstein 1636 - 1703
Telg uit een adellijke Utrechtse familie, dat in het bezit was van kasteel Drakensteijn in Lage Vuursche. Als bestuurder van de VOC aan de Malabarkust in Zuid-India werkte hij van 1678–1693 samen met de Indiase ayurvedische geneeskundige Itty Achudan en lokale tekenaars en geleerden aan de Garden of Malabar (Hortus Indicus Malabaricus) - een monumentaal werk waarin 740 plantensoorten worden beschreven en geïllustreerd, met hun ayurvedische en medische toepassingen.
Van Rheede maakte als VOC-bestuurder deel uit van een koloniaal systeem waarin slavernij vanzelfsprekend was; hij stelde regels op voor de behandeling van tot slaaf gemaakten, maar zette het systeem zelf niet ter discussie.
Het boek geldt als een vroeg en bijzonder voorbeeld van interculturele wetenschappelijke samenwerking, waarin Europese en Indiase kennis elkaar aanvullen.
Boek: Hortus Indicus Malabaricus (Garden of Malabar) 1678–1693
Crispijn van de Passe de Jonge 1549 -1670
Nederlandse graveur, tekenaar en prentuitgever die een groot deel van zijn leven doorbracht in Utrecht.
Hij leerde het vak van zijn vader, Crispijn van de Passe de Oude, een destijds vermaarde kunstenaar met een werkplaats in Utrecht.
Van de Passe maakte niet alleen portretten, maar ook gravures met Bijbelse en historische onderwerpen, evenals illustraties voor boeken.
Zijn eigen en bekendste werk is
Den-Blomhof 1614–1616 (Hortus Floridus), een verzameling van
160 gravures
van
bloeiende bol- en knolgewassen. Dit fraaie en invloedrijke boek kende groot succes en verscheen, naast de oorspronkelijke Latijnse editie, ook in Nederlandse, Franse en Engelse vertalingen.
Boek: Den Blomhof (Hortus Floridus) 1614 - 1616 wordt bewaard in het Utrechts Archief
Agnes Block 1629 - 1704
Bloemengodin van de lage landen aan de Vecht.
Het kweken van de eerste Europese ananas is niet haar enige verdienste en bijdrage aan de wetenschap. Ze claimde dat ze in één jaar tijd meer dan tweehonderd zaden tot rijpheid had gekweekt.
Ze was zo op de hoogte van de laatste wetenschappelijke botanische ontwikkelingen en bezat vakliteratuur in allerlei talen. Ze benaderde de botanie op een wetenschappelijke manier en liet haar eigen verzameling nauwkeurig documenteren. Zo’n twintig kunstenaars kregen de opdracht de door haar gekweekte planten en bloemen naar het leven vast te leggen in ongeveer 400 aquarellen.
Buitenplaats Vijverhof aan de Vecht bij Nieuwersluis (nu Flora Batava) was dan ook niet zo maar een samenraapsel van kunstenaars, maar een select gezelschap van ervaren botanische kunstenaars.
Onder de kunstenaars waren: Pieter Withoos, Alida Withoos, Maria Sybilla Merian, Pieter Holsteyn II, Johannes Bronkhorst, Herman Hengstenburgh, Herman Saftleven, Maria Monickx, Jan Monickx, Johanna Helena Herolts-Graff (dochter Maria Sybilla Merian), & Otto Marseus van Schrieck.
Agnes leverde een bijdrage aan de Monickx atlas
